Σάββατο, 4 Οκτωβρίου 2014

Industrial Beauty



Αγναντεύοντας τον έναστρο, καλοκαιρινό και απαλλαγμένο από την ενοχλητική θαμπάδα της φωτορύπανσης ουρανό από το εξοχικό μου (yes, Im THAT rich and I pay ENFIA as well, koufales Sirizaioi) εκνευρίστηκα όταν διαπίστωσα ότι το πιάτο της δορυφορικής τηλεόρασης μου έκοβε ένα κομμάτι από τη θέα. Το παραβολοειδές σχήμα του και η απολύτως ευθύγραμμη κεραία του κατόπτρου έφτιαχναν μία μικρή, αλλά τέλεια σχηματισμένη σκιά στο κάτω αριστερό μέρος του οπτικού μου πεδίου. Παρόλο που δεν ήταν παρά ένα αμελητέο κομμάτι της θέας μου, αυτή η ανθρώπινη παρέμβαση στην  επιβλητικά όμορφη εικόνα του έναστρου ουρανού, ήταν  στα μάτια μου ένα είδος μόλυνσης που μου τσίτωνε τα νεύρα (είμαι κάπως ψυχαναγκαστικός σε αυτά τα θέματα, δεν το αρνούμαι.

Άρχισα να κράζω το κάτοπτρο, τη Nova, εμένα που επέλεξα να το βάλω, τους Γερμανούς τουρίστες για τους οποίους το έβαλα και, εν γένει, τον ανθρώπινο τεχνολογικό πολιτισμό που έχει γεμίσει τον κόσμο με άσχημα, αφύσικα και κακοφτιαγμένα σχήματα και υλικά. Μάλιστα, δεν αρκέστηκε στα σχήματα, αλλά εξαπλώθηκε και στους ήχους, τις μυρωδιές, ακόμα και τη γεύση.

Ομορφιά και τεχνολογικός πολιτισμός. Πράγματα ασύμβατα. Μόνο η φύση μας διδάσκει το όμορφο....NOOOOOOOOT.


Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Μία από τις σπουδαιότερες περιόδους στην ιστορία της ανθρωπότητας ήταν η βιομηχανική επανάσταση. Μέχρι την βιομηχανική επανάσταση τα υλικά τα οποία χρησιμοποιούνταν στις περισσότερες κατασκευές ήταν το ξύλο και η πέτρα. Οι δρόμοι ήταν χωμάτινοι ή πέτρινοι και το όλο τοπίο, ακόμα και μετά την ανθρώπινη παρέμβαση, δεν έχανε παρά ελάχιστα από τη φυσικότητά του. Όπως ελάχιστα από τη φυσικότητά τους χάνουν τα, αρμονικά ενταγμένα στο περιβάλλον τους, γραφικά χωριά τύπου Μέτσοβο, με τα πετρόχτιστα σπίτια και τις ξύλινες επενδύσεις. Στον αντίποδα βρίσκονται τα ζοφερά αστικά τοπία των άναρχα φτιαγμένων πόλεων. Σκεφτείτε την απαίσια, μπετονo-ασβέστινη εικόνα της Θεσσαλονίκης από τον περιφερειακό.

Η προίκα της βιομηχανικής επανάστασης και των απογόνων  της  περιλαμβάνει μπετόν, πλαστικό, πίσσα (πολλή πίσσα όμως) και μέταλλο. Στις πόλεις κυριαρχεί το γκρι. Τα κτήρια είναι ομοιόμορφα, φτηνά και άσχημα, με την προσοχή στραμμένη μόνο στην πρακτικότητα. Στους δρόμους ακούγεται μία ομοβροντία ήχων από κινητήρες, κομπρεσέρ και κόρνες. Πολύ συχνά, ο  ουρανός μετά βίας διακρίνεται, ανάμεσα σε ψηλές οικοδομές και κεραίες τηλεόρασης. Το αστικό τοπίο μοιάζει να καταπίνει κάθε είδους ομορφιά διότι, όπως (δεν) είπα και παραπάνω, η ομορφιά έχει την πηγή της στη φύση και χάνεται όσο απομακρυνόμαστε από αυτήν... 


Όπως είπα και παραπάνω......ΝΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΟΤ


  
Ας ξεκινήσουμε από κάτι απλό, όπως τη μουσική που ακούμε.
Ούτε η ποπ, ούτε η ηλεκτρονική, ούτε η RnB (δεν θυμάμαι, ακούγεται ακόμα αυτή;) παράγονται από φυσικά όργανα.
Η ροκ από την άλλη, δεν παίζεται χωρίς ηλεκτρονική παραμόρφωση.
ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ
Για να μη μιλήσω για την πανκ, και την ηθελημένα κακή ηχογράφηση της. Αν η φύση παράγει το όμορφο, τι ρόλο βαράνε αυτά τα ακούσματα;

Από την άλλη, δεν πρέπει να είναι τυχαίο ότι αυτές οι μουσικές πρωτοπαρουσιάστηκαν στις πόλεις και άνθισαν σε αυτές. Ας δούμε τι έχει να μας πει η ιστορία της τέχνης για όλα αυτά.

Από πολύ νωρίς διάφοροι δημιουργοί προσπάθησαν να εντάξουν στη δουλειά τους τις φόρμες που έφερε η βιομηχανική εποχή. Όχι μόνο χρησιμοποιώντας τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες (όπως το τεχνικό φως), αλλά εντάσσοντας στα έργα τους σύγχρονες, όχι απαραίτητα “όμορφες” εικόνες (όπως ένα μάτσο σπασμένα γυαλιά σε μια εικαστική δημιουργία). Ένα κλασσικό παράδειγμα μιας τέτοιας προσπάθειας είναι το Bauhauss, όπου αρχιτέκτονες, γλύπτες και ζωγράφοι επιχείρησαν να δημιουργήσουν αντικείμενα και κατασκευές με πρακτική, αλλά ταυτόχρονα και αισθητική αξία. Οι δημιουργοί αυτοί χρησιμοποιούσαν νέα, βιομηχανικά υλικά και αντικαθιστούσαν τις περίπλοκες διακοσμήσεις του παρελθόντος με απλά, γεωμετρικά σχήματα  (αλήθεια, πόσες ομοιότητες έχει αυτό με την αρχαϊκή τέχνη του 6ου π.Χ. αιώνα; Πουτάνα παρθενογέννηση, πάλι μας ξέφυγες).

Κατ’ αναλογία, την δεκαετία του '70 ξεκίνησε στην Αγγλία μια προσπάθεια  να παραχθεί μουσική στην οποία να εντάσσονται ήχοι που δεν παράγονται από όργανα (μην φέρνεται στο μυαλό σας τους Stomp, είναι σαν να μιλάμε για ροκ και θυμάστε τους Coldplay). Μηχανές, κοπάνημα μετάλλων, σειρήνες, κομπρεσέρ είχαν την τιμητική τους. Η πρώτη τέτοια απόπειρα είχε ήδη γίνει αρκετά παλαιότερα, το 1914, από τον Luigi Russolo, τον εφευρέτη της πρώτης ξαδέλφης της industrial μουσικής, της μουσικής noise. Τούτος ο πρωτοπόρος δημιουργός, στο μανιφέστο του “The art of noise” διακήρυττε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι συνηθισμένος σε πιο σύνθετους ήχους από ότι παλιά, οπότε η παραδοσιακή μελωδική μουσική σιγά-σιγά θα αντικατασταθεί από μια πιο θορυβώδη σύνθεση ήχων και άναρχων μελωδιών. Η ιδέα του ήταν καλή, αν και ακούγοντας το Risveglio di una città (Το ξύπνημα μιας πόλης, www.youtube.com/watch?v=VHLmitA3o6g) μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι το παράκανε κάπως. Παρόλα αυτά, νομίζω ότι οφείλουμε σεβασμό σε έναν οραματιστή και την τόλμη του να πατήσει σε εντελώς ανεξερεύνητα εδάφη, που στην πραγματικότητα είχαν εφευρεθεί από τον ίδιο. Δυστυχώς, το όλο εγχείρημα δεν είχε συνέχεια. Μέχρι το 1970.

Αρκετές από τις προσπάθειες της δεκαετίας αυτής ήταν επίσης αδέξιες, μια που το να εντάξεις ήχους χωρίς να έχεις κάποιους κανόνες μελωδικότητας και αρμονίας σε ένα τραγούδι είναι κάτι μάλλον δύσκολο. Παρόλα αυτά, η άποψη του Luigi είχε σίγουρα κάποια βάση. Ο σύγχρονος κάτοικος των πόλεων γεννιέται και μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου οι εικόνες και οι ήχοι είναι κάθε άλλο παρά φυσικοί. Φυσική είναι η εξοικείωση με αυτούς τους ήχους. Το σκάσιμο των φρένων του 12 την ώρα που στρίβει την Ανατολικής Θράκης είναι για μένα κάτι σαν το κελάηδισμα της δεκαοχτούρας σε ένα χωριό (αυτός ο παραλληλισμός του 12 με την 18ούρα είναι και γαμώ τις εμπνεύσεις, έτσι;). Οπότε, ίσως και να μπορούμε να πετύχουμε πολύ ενδιαφέροντα αισθητικά αποτελέσματα αν τον εντάξουμε στη σωστή στιγμή, στη σωστή διάρκεια και με τη σωστή ένταση σε ένα τραγούδι.

Αυτό βέβαια είναι κάθε άλλο παρά εύκολο. Απαιτεί δουλειά, πειραματισμό, ταλέντο και επιμονή για να το πετύχει κανείς και να αφορά πραγματικά τους ακροατές, χωρίς να τους ξενίζει (σε κάποιους βέβαια, πάντα θα ξινίζει, αλλά τι να κάνουμε, they will always have the soundrack of Amelie). 

Οι τύποι από ένα γερμανικό συγκρότημα, οι Einstürzende Neubauten, νομίζω ότι τα κατάφεραν πολύ καλά.

Για παράδειγμα, στο παρακάτω τραγούδι

https://www.youtube.com/watch?v=hex6IErt9do,

άργησα αρκετά να προσέξω ότι στο 4.04 (ακούστε το όλο, βλάχοι, και μην το τρέχετε) αυτό που ακούγεται μοιάζει με κοπάνημα ενός τενεκέ από τυρί. Και παρά τον τενεκέ (ή μάλλον εξαιτίας και αυτού), το τραγούδι είναι τέλειο.